Pomnik zwycięstwa Beotów pod Leuktrami

Pokój z 375 roku.

W 375 roku król perski wysłał posłów do państw greckich w celu namówienia ich do zakończenia wojen1. Trwała ówcześnie wojna zapoczątkowana wyprowadzeniem garnizonu spartańskiego z Kadmei. Konflikt ten utrudniał pozyskiwanie najemników przez Persję. W obliczu tego Artakserkses zaproponował danie autonomii wszystkim polis i usunięcie z nich obcych garnizonów. Większość państw greckich zgodziła się na te warunki. Jesienią 375 roku pokój został podpisany2. Jedynie Teby były przeciwne gdyż obawiały się, że skutkiem tego Związek Beocki zostanie rozwiązany z powodu autonomii poleis. Mimo to podpisały go. Dopiero wypędzenie Platejczyków doprowadziło do wznowienia wojny3. Bezpośrednim skutkiem traktatu był wybuch stastis w niektórych z miast Peloponez4.

Traktat z 375 roku był próbą zaprowadzenia przez Persję Koine Eirene. Persja wysunęła jego propozycję i próbowała ją przeforsować. Nie widać śladu próbie negocjacji warunków z Grekami. Ponadto brakuje w nim kar za złamanie lub nie przystąpienie do niego. Wskazuje na to brak reakcji na decyzję tebańską. Możliwe że było to związane z ich przynależnością do II Związku Morskiego, który nie pozostawał w sprzeczności z warunkami traktatu5. Pokój był wyjątkowo korzystny dla Aten, gdyż uznawał ich za równych Sparcie. Postępowanie Beocji wobec traktatu ukazywało ich dążenie do rozbicia powstającego podziału Grecji na strefy wpływów Aten i Sparty6. Nie wiadomo czy objął on Tesalię i resztę północnej Grecji7.

Pierwszy pokój z 371 roku.

Następna próba zakończenia wojen w świecie greckim raz na zawsze miała miejsce w 371 roku. W tym celu zebrał się w Sparcie kongres pokojowy. Największe potęgi greckie były reprezentowane przez swoich czołowych polityków. Powszechne wśród nich było dążenie do zakończenie wyniszczających Helladę wojen. Po negocjacjach Spartanie ogłosili tekst traktatu. Jako gwarant wyznaczona została ponownie Persja. Pozostałe warunki miały być podobne do poprzednich traktatów z jedną znaczącą różnicą. Otóż Ateny podpisały traktat tylko w swoim imieniu, natomiast Sparta sygnowała go również za swoich sojuszników. Nastąpiło uznanie stref wpływów obu mocarstw i Spartanie uznali istnienie Drugiego Związku Morskiego. Nakazano również rozpuszczenie armii i flot państw greckich. Spartanie mieli wycofać garnizony z miast swoich sojuszników. Ateny natomiast miały otrzymać Amfipolis. Teby miały zostać zepchnięte do drugiego szeregu poprzez ponowne nie uznanie istnienia Związku Beockiego8. Wprowadzono w tym celu zapisy dotyczące autonomii poleis. Wysłano z Aten specjalne poselstwo, które miało skłonić Teby do podpisania traktatu. Jednak skończyło się ono niepowodzeniem. W następstwie tego armia Spartańska wkroczyła do Beocji. Jej interwencja skończyła się bitwą pod Leuktrami9. W tej sytuacji pokój powszechny stracił jakiekolwiek znaczenie, gdyż jeden z hegemonów nie mógł już dłużej wypełniać swojej roli.

Pokój z 371 miał za zadanie powstrzymać rozwój Teb i był wymierzony przeciwko nim. Obu potęgom greckim udało się przekonać Persję do poparcia ich racji. Było to tym łatwiejsze z powodu konieczności pozyskania przez nią najemników na wojnę z Egiptem10. Nie znaleziono zapisów, które mówiłyby o warunkach dotyczących szczegółowych spraw. Próba wcielenia postanowień traktatu okazała się niepowodzeniem i nie doprowadziła do zakończenia lub też wstrzymania wojen. Podzielenie hegemonii między dwa państwa było próbą powrotu do sytuacji z V wieku. Obie potęgi próbowały wykorzystać pokój do swoich celów11. Nie uwzględniało to jednak zmian, jakie zaszły w tym czasie w Helladzie.

Drugi pokój z 371 roku.

Zaraz po bitwie pod Leuktrami Ateńczycy zwołali następny kongres. Chcieli wprowadzić nowy pokój powszechny, w którym byli by hegemonem. Pozostałe warunki byłe podobne do pokoju zawartego kilka miesięcy wcześniej. W uzgadnianiu jego warunków nie brała udziału Persja. Mogły do traktatu przystępować państwa dobrowolnie, jednak te które odmówiły były od razu traktowane jako łamiące jego postanowienia. Jednak niewiele polis przyłączyło się do niego12.

Pokój ten był również wymierzony w Teby i miał utrzymać istniejący status quo. Była to przyczyna, dla których ten pokój nie doszedł do skutku. Również inne polis dążyły do wojny i wzmocnienia swojej pozycji. Ateńczycy próbowali wykorzystać traktat do rozbicia symmachii spartańskiej i wciągnięcia niektórych jej członków do Związku Morskiego. Nie zostały zaakceptowane jednak jako hegemon w Grecji. W związku z tym traktat ten nie doszedł do skutku13.

1Diod, XV 38; natomiast Xen., op. cit., VI 2 1 twierdzi, że z inicjatywą zawarcia pokoju wyszli Ateńczycy obawiający się zagrożenia ze strony Beocji, która miała przygotowywać się do stworzenia floty oraz działania korsarskie spartańskiego garnizonu na Eginie. Jest to jednak wątpliwa argumentacja gdyż Beocja była wtedy zaangażowana w obronę swego terytorium i nie miała środków do stworzenia własnej floty. Wystawiła ją dopiero dzięki pomocy Perskiej po bitwie pod Leuktrami.

2Ibidem, VI 2 1-2; Diod. XV 38; Dokładna data zawarcia traktatu jest dyskusyjna. Część autorów wskazuje na jesień 375 jako właściwą K. J. Beloch, Griechische Gesichichte, III2, Berlin 1922, s. 156; G. L. Cawkwell, Notes on the Peace of 375/4, Historia XII, 1963, s. 88-91;T. T. B. Ryder, op. cit., s. 58; J. Buckler, Dating the peace of 375/4 D.C. GRBS XII, 1971, s. 360-361. Inni natomiast optują za wiosną 374 roku jak R. Sealey „IG” II2. 1609 and the Transformation of the Second Athenian Sea-League, Phoenix XI, 1957, s. 102. Albo za latem 374 roku: A. G. Ross, The Peace of Sparta of 374 B.C., Mnemosyne II, 1949, s. 266-67; V. J. Gray,The Years 375 to 371 BC: A Case Study in the Reliability of Diodorus Siculus and Xenophon, CQ XXX, 1980, s. 314-15.

3Diod. XV 38; T. T. B. Ryder, op. cit., s. 61-62; G. .L. Cawkwell, Agesilaus and Sparta, CQ XXVI, 1976, s. 73.

4Diod. XV 40.

5W. Lengauer, op. cit., s. 204.

6A. G. Ross, op. cit., s. 278-80; T. T. B. Ryder, op. cit., 125; M. Jehne, op. cit. s. 60-64; G. L. Cawkwell, Notes on the Peace of 375/4, Historia XII, 1963, s. 91-93; G. .L. Cawkwell, The Foundation of the Second Athenian Confederacy, CQ XXIII, 1973, s. 52; J. Buckler, Aegean Greece in the Fourth Century B.C., Leiden 2003, s. 260-61.

7H. D. Westlake, Thessaly in the fourth century, London 1935, s. 186-187.

8Xen., op. cit., VI 3 18-19; Diod. XV 50; H. W. Parke, op.cit., s. 75;T. T. B. Ryder, Athenian Foreign Policy and the Peace-Conference at Sparta in 371 B.C., CQ XIII, 1963, s. 239; T. T. B. Ryder, Koine Eirene, London 1965, s. 66-67, 128-130; R. Seager, The king’s peace and the balance of power in Greece, 386-362 B.C., Athenaeum LII, 1971, s. 50-51; G. L. Cawkwell, Epaminondas and Thebes, CQ XXII, 1972, s. 258; Wycofanie wojsk z miast miało być innicjatywą ateńską, za M. Jehne, op. cit., s. 65-68.

9Xen., op. cit., VI 4; Diod. XV 55; według M. H. Hansena op. cit., s. 131-133 Teby miały być objęte pokojem z powodu bycia członkiem II Związku Morskiego. Jednak twierdzenie takie pomija fakt, że zaraz po podpisaniu go miała miejsce inwazja spartańska na Beocję i bitwa pod Leuktrami.

10T. T. B. Ryder op. cit., 64-65; M. Sordi, La pace di Atene del 371/0, RFIC LXXIX, 1971, s. 55-57; J. Buckler, op. cit., s. 282-83.

11T. T. B. Ryder, op. cit., s.68-69.

12Xen., op. cit. VI 5 1; E. Badin, The Ghost of Empire [w:] red. W. Eder, Die Athenische Demokratie im 4. Jahrhundert v. Chr., Stutgart 1995, s. 93-94; M. Jehne, op. cit., s. 76-78.

13T. T. B. Ryder, op. cit., s. 71-74

Więcej na temat wojny Beocji ze Spartą poniżej

https://www.jstor.org/stable/1192571