Jaskinia Historii

Strona o historii antycznej

Miasta leżące nad Morzem Czerwonym – Część trzecia

Leukos Limen

Informację na temat istnienia tego miasta znajdujemy u Ptolemeusza. Nie wiemy kiedy, ani przez kogo zostało założone, Możliwe iż jest ono tożsame z Leuke Kome. Wiąże się to z pominięciem tego miasta przez Ptolemeusza. Jako że Strabon o nim nie pisał to mogło zyskać na znaczeniu dopiero w I wieku n.e.


Myos Hormos

Miasto to leżało niedaleko dzisiejszego El Qoseir. Było już zaludnione w starym państwie. Leżało na końcu drogi biegnącej z Koptos w dolinie Nilu. Inną nazwą miasta był port Afrodyty. Wejście do portu miało być osłaniane przez trzy wyspy. Rozwój Myos Hormos miał nastąpić jednak dopiero za czasów rzymskich. Zaczęło wtedy odgrywać ważną rolę w handlu między basenem morza czerwonego z Indiami. W okresie Ptolemeuszy miał być znikomy. Nie wiadomo który z monarchów miał go założyć. Najprawdopodobniej był to Ptolemeusz Filadelfosa.

Wykopaliska w tym mieście były prowadzone po raz pierwszy przez Amerykanów w latach 1978-1982. Następne miały miejsce w latach 1994-2000. Odkryto wtedy dokumenty, ostraki i papirusy wspominając o mieście. Ponadto odkryto amfory z okresu rzymskiego i zrobiono badania dzięki, którym ustalono obszar zajmowany i siatkę ulic Myos Hormos. Odkryto także pozostałości portu. Większość zabytków pochodziła z okresu rzymskiego, jednak trochę ze wcześniejszych także znaleziono. Zdjęcie powyżej pochodzi z tych wykopalisk.


Philothera

Miasto miało zostać założone przez Satyrosa. Miał być on urzędnikiem Ptolemeusza Filadelfosa szukającym w regionie słoni. Miasto nazwano na cześć siostry króla. Polis to było dość małe. Nie wiemy jak długo miało być zamieszkane. Philothera miała posiadać port. Dokładna lokalizacja tej miejscowości nie jest znana.


Ptolemais Theron

Założone przez Eumedesa na wybrzeżu morza czerwonego. Znajdować się miała niedaleko jeziora Monoleus. Ptolemais posiadało niewielką przystań. Założenie zlecił Ptolemeusz Filadelfos, który chciał mieć tam swoje obszary łowieckie. Polowano tutaj na słonie, żółwie morskie jak i inne zwierzęta. W okolicach miasta były także pola uprawne pozwalające na utrzymanie miasta. Nie jest znana dokładna lokacja ani czas istnienia Ptolemais.


Więcej o Myos Hermos możecie przeczytać poniżej.

https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/j.1095-9270.2007.00151.x

Miasta leżące nad Morzem Czerwonym – Część druga


Berenika Trogodytika

Położone na przylądku Ras Banas. Miasto nazwano na cześć matki Ptolemeusza Fhiladelfosa. Miał je założyć jego oficer, Philon w miejscu gdzie wcześniej nie było żadnej miejscowości. Miasto istniało aż do szóstego wieku n.e. Dzisiaj znajduje się tam miasteczko Barnis. Za czasów ptolemejskich nie było tam portu, a tylko miejsce do lądowania. W okresie rzymskim miało już istnieć nabrzeże. Sprowadzano do niego słonie. W Berenike było wiele świątyń, zarówno greckich, jak i egipskich. W tym ta ukazana na obrazku powyżej.

Berenike było zaludnione przez 5 do 10 tysięcy mieszkańców. Miały miejsce duże zmiany w ich liczbie. Wśród mieszkańców oprócz Greków i Egipcjan znajdowało się wiele innych ludów. Szczyt rozwoju Bereniki miał miejsce w okresie rzymskim.Z doliną Nilu łączyły Berenikę drogi zbudowane przez Ptolemeuszy. Pozwalała ona przebyć dostać się od Koptos w 12 dni. Druga miała łączyć z Edfu, które leżało bliżej. Trzecia droga biegła do Syene.

Pierwsze wykopaliska w Berenike prowadzono w XIX wieku. Odkopano wtedy świątynię widoczną powyżej. Bardziej współczesne wykopaliska były prowadzone w latach 1994-2001 przez ekipę Amerykańsko-Holenderską. Znaleziono wtedy wiele monet, również z okresu ptolemejskiego. Ponadto odkryto wiele ostraków i ząb słonia. W 2008 roku zaczęła się misja Amerykańsko- Polska. Odkryła ona od tej pory świątynie, pieprz z Indii, wiele papirusów i stelę na temat wyprawy do Puntu za czasów Średniego Państwa.


Klysma

Miasto miało leżeć mad zatoką Sueską morza czerwonego. Możliwe iż było to miasto tożsame z Arsione leżącą w tej samej okolicy. Maił ten port handlować z Indiami. W IV wieku n.e. miała być jedynym ośrodkiem zajmującym się takim handlem. Założycielem miasta mógł być Ptolemeusz Philadelfos.


Leuke Kome

Był to duży ośrodek handlowy leżący na drodze z Petry. Znajdowało się na arabskim wybrzeżu morza czerwonego. Zatrzymał się w nim Aelius Galus podczas powrotu z wyprawy arabskiej. Nie wiadomo kto ani kiedy założył to miasto.


Więcej na temat wykopalisk na terenie Bereniki znajdziecie poniżej.

https://pcma.uw.edu.pl/2018/01/12/berenike/

Miasta leżące nad Morzem Czerwonym – Część pierwsza


morzem czerwonym

Arsione/Kleopatris

Miasto leżało na północnym krańcu Zatoki Sueskiej. Znajdowało się tam ujście kanału łączącego deltę Nilu z Morzem Czerwonym. Z tego powodu jej rola musiała być znaczna. Jednak dokładne miejsce w którym leżała nie jest znane. Jej potencjalną lokalizację widać na mapce powyżej. Miała odgrywać ważną rolę w handlu Egipskim.

Miasto nazwano na cześć siostry i żony Ptolemeusza Philadelfosa. Imię mogło się później zmienić na Kleopartis. W I wieku p.n.e. Aeliusz Galus miał zbudować w nim 200 okrętów na wyprawę do południowej Arabii. Miasto miało istnieć jeszcze w V wieku.


Arsione Trogdotyka

Miasto miało leżeć w nad morzem czerwonym w środkowej części jego egipskiego wybrzeża. Nie jest znana jednak jej dokładna lokalizacja. Możliwe że była tożsama z Bereniką Epi Dires. Mogła znajdować się w okolicy Bad-el-Mandeb.


Berenike Ezion Geber

Nie jest pewne gdzie miała się znajdować. Według Józefa Flawiusza Król Salomon miał w niej zbudować okręty, którymi miał udać się na morze Arabskie. Strabon natomiast twierdzi iż miasto odgrywało ważną rolę w handlu z Gazą. Może to sugerować że miasto leżało na arabskim wybrzeżu morza czerwonego.


Berenike Panchrysos

Miasto miało leżeć w tym samym regionie co poprzednie polis. Nie wiemy kto był jego założycielem. Wątpliwe aby był to Ptolemeusz Philadelfos. Bardziej możliwe jest ze był to Ptolemeusz Ereugetes. Nie jest także pewne gdzie znajdowało się to miasto dokładnie.

Możliwe że nie znajdowało się ono na wybrzeżu. Jako taki najbardziej prawdopodobne są ruiny nad Wadi el-Allaqui. Jego zabudowania są oceniane na miejscowość liczącą 10 000 mieszkańców. Zamieszkane miało być przez długi okres. Od czasów wczesnych Ptolemeusza aż do czasów późnych rzymskich. W pobliżu miały znajdować się duże kopalnie złota. Choć jest to poddawane w wątpliwość, gdyż nie mamy informacji o imporcie złota przez Ptolemeuszy z tego regionu.

Więcej na temat Ptolemejskiego imperium morskiego poniżej.

https://www.jstor.org/stable/10.1163/j.ctv2gjx041.9

Miasta założone przez Ptolemeuszy.

Terytorium

Ptolemeusze zakładali miasta w wielu regionach basenu Morza Śródziemnego. Znajdowały się one w Azji Mniejszej, Cyrenajce jak i na Cyprze. Miasta założone przez nich w Palestynie zostały opisane w częściach wcześniejszych. Najwięcej osadników sprowadzali jednak do samego Egiptu. Często były to miasta założone obok starych egipskich ośrodków miejskich. Te nowe miejscowości miały za zadanie hellenizować i kontrolować Egipcjan.


Ekonomia

Miasta te odgrywały głównie lokalną rolę w gospodarce. Niektóre z nich tylko miały znaczenie w handlu międzynarodowym. Wśród nich najważniejsze były miasta leżące nad Morzem Czerwonym. Które odgrywały kluczową rolę w handlu z Indiami. Znaczenie odgrywały nieraz miasta z Cyrenajki, jak i w Egipcie, które leżały koło ważnych kopalni. Żadne jednak nie uzyskało rangi porównywalnej z Aleksandrią koło Egiptu.


Ustrój

Miasta te różniły się znacznie od ośrodków egipskich. Zbliżone były w

ustroju i architekturze do miast greckich. Były jednak ściśle kontrolowane przed urzędników Ptolemeuszy. Mogli oni podejmować decyzje w sprawach dotyczących samych miast. Stacjonowały w nich także, garnizony wojskowe.


Osadnicy

Osadnicy w tych miejscowościach pochodzili z Grecji i Macedonii. Pełnili oni zarówno rolę ekonomiczną, kulturową jak i pilnowania porządku. Ponadto osiedlało się w nich wielu Żydów. Nazwy miast wywodziły się od imion władców z dynastii Ptolemeuszy.


Jeśli więcej chcesz się dowiedzieć o imperium ptolemejskim zapraszam poniżej.

https://www.jstor.org/stable/4436796

Trzecie pytanie o Koine Eirene

Który z myślicieli nie pisał o pokoju?

Falanga
Correct! Wrong!

Drugie pytanie o Koine Eirene.

Który pokój został ogłoszony na igrzyskach Istmijskich?

Stadion nemea
Correct! Wrong!

Pierwsze pytanie o Koine Eirene.

Jakie państwo wycofało swoje siły z Sycylii po kongresie w Gelli?

Correct! Wrong!

Koine Eirene – Podsumowanie

Grecja
Grecja w okresie klasycznym

Ewolucja Koine Eirene pozwala nam zauważyć przemiany, jakie zachodziły w porównaniu z poszczególnymi przypadkami jej użycia. Metoda ta miała cechy wyróżniające ją od innych sposobów kończenia konfliktów stosowanych ówcześnie w Grecji. Podstawową był jego uniwersalny zasięg pokrywający całą Helladę. Można to zauważyć zarówno w przypadku Kongresu w Gelai, który objął całą Sycylię jak i wielu późniejszych traktatach z Grecji właściwej. Poprzez to możliwe było zastosowanie tych samych warunków do wielu różnych państw greckich.

Termin konie eirene miał szerokie znaczenie i był często technicznie używany do opisu traktatów, które tylko częściowo spełniały jego warunki1.

Hegemonia

W prawie wszystkich przypadkach próbowano wprowadzić jednego lub dwóch hegemonów, którzy mieli czuwać nad wypełnianiem warunków pokoju. W pokoju Nikiasza były to Ateny i Sparta, a po zakończeniu wojny peloponeskiej tylko drugie z tych państw. Natomiast przez prawie cały IV wieku pozycja ta formalnie należała do Persji, ale faktycznie odpowiadało za nią któreś z państw będące chwilowo najsilniejszym w Grecji. Dopiero Związek Koryncki wprowadził połączenie obu tych funkcji przez Macedonię.

Pojawianie się hegemona w Koine Eirene było wykorzystywane przez państwo mające tą pozycję jak w przypadku Sparty po pokoju Antalkidesa.2 Państwo takie interweniowało w innych polis w przypadku konfliktów w nich, jak Ateny w czasie wojny z trzydziestoma tyranami lub na Chalkidyce w latach osiemdziesiątych IV wieku. Pozycja hegemona była usankcjonowaniem przewagi zwycięzcy w konflikcie. Istnienie dwóch różnych państw sprawujących kontrolę nad wypełnieniem warunków w pierwszej połowie IV wieku było związane z próbą wzmocnienia hegemona. To uznanie Persji za główne państwo gwarantujące pokój w Grecji ukazuje również kluczową rolę, jaką ono posiadało w polityce greckiej3.

Istnienie hegemona jako gwaranta pokoju było główną przyczyną niepowodzeń w utrzymaniu koine eirene. Dopiero Macedonii udało się to z sukcesem dzięki wystarczającej sile militarnej i finansowej.

Sojusze

Kolejnym ważnym aspektem Koine Eirene było zawieranie sojuszu przez państwa dotychczas pozostające w stanie wojny. Ich znaczenie było różne w każdym przypadku. W przypadku pokoju Nikiasza miał on wzmocnić Spartę w jej próbie utrzymania kontroli nad związkiem Peloponeskim.

Późniejsze przypadki zawiązywania sojuszu przy okazji koine eirene miały za zadanie ułatwić jego wcielenie w życie. Jego całkowitym zwieńczeniem był Związek Koryncki w którym wprowadzono bezpośrednie zapisy dotyczące przymierza greckiego wymierzonego w Persję.

Autonomia

Autonomia odgrywała kluczową rolę w greckiej polityce IV wieku4. Widoczne to było również w koine eirene. Traktaty ówczesne, jako jeden z warunków miały autonomia polis. Wiązało się to z nakazem wycofania z miast obcych garnizonów. Jednak samo pojęcie autonomia było interpretowane na korzyść hegemona, który był jej gwarantem. Widać to szczególnie na przykładzie Mantinei po pokoju Antalikdesa. Podobnie było w przypadku wojny Sparty z Olintem głównym powodem, dla którego ona wybuchła była chęć wywalczenia autonomii dla państw greckich5.

Kontrola nad innymi państwami była uznawane za złamanie ich autonomii. Dlatego istnienie Związku Beockiego interpretowano jako naruszenie autonomii. Było to związane z oddaniem przez jego członków swych praw do polityki zewnętrznej. Ponadto państwa te były pod kontrolą ze strony Teb, które były hegemonem związku6. W tej sytuacji Spartanie nie zgadzali się na podpisanie umowy przez Związek Beocki, a chcieli żeby każde z państw osobno tego dokonało. Po zmianie najsilniejszego państwa w Grecji porzucono taką interpretację autonomii.

W przypadku Związku Korynckiego Filip II nie kazał rozwiązywać się związkom. Istnienie również innych związków sojuszniczych nie było przez żadną ze stron uznawane za złamanie autonomii polis. Wiązało się to z dobrowolnością przystępowania do nich. Ponadto w pokoju królewskim zawarto wyjątek oddający kilka wyspiarskich polis Atenom. Wskazuje to na instrumentalne korzystanie z wolności greckiej przy koine eirene.

Strefy wpływów

Część z traktatów zawierała ustalenie stref wpływu najsilniejszych państw greckich. Pierwszą z tych prób był pokój Nikiasza. Aten i Sparta dążyły do wyeliminowania powodów sporów między nimi i ignorowały żądania swoich sojuszników7. Panowanie pierwszych na Morzu Egejskim i drugich na terenie Peloponezu i Grecji środkowej było podyktowane dążeniem do ochrony interesów. Taką politykę próbowano wznowić w latach siedemdziesiątych IV wieku. Ówczesna pozycja Sparty nie pozwalała jej na samowolną hegemonię i Ateny stały się wtedy ich sojusznikiem. Nie próbowali włączyć do projektowanego przez siebie systemu Teb oraz Tesalii, co było powodem jego szybkiego upadku. W późniejszych traktatach odstąpiono od ustalania stref wpływów poszczególnych państw.

Począwszy od pokoju królewskiego pojawiały się sankcje za złamie warunków pokoju. Były one wielokeotnie powtarzane. Główną karą jaka miała dotykać dane państwo było wypowiedzenie wojny przeciw niemu przez inne polis. Zapis ten był sporadycznie stosowany8.

Znaczna część przypadków, w których koine eirene próbowano zastosować była poprzedzona konferencjami pokojowymi. Ich celem było ustalenie warunków przyszłego pokoju. Nie oznaczało to jednak sukcesu, jak wskazywały przykłady negocjacji z 368 i z 365 roku. Szczególnie w drugim przypadku widać, że nie próbowali w nich szukać kompromisu, a jedynie przeforsować stanowisko Teb.

Jedynie kongres w Gelai z 424 roku, pokój Królewski z 386 roku i zebranie w Istmie korynckim z 337 roku, na którym powołano Związek Koryncki zakończyły się sukcesem. Było to związane z brakiem istnienia państw, które były by w stanie obalić warunki traktatu. Różniły się natomiast przebiegiem negocjacji. W Gelai były to niezależne państwa, które prowadziły ze sobą negocjacje. Pokój Antalkidesa był potwierdzeniem pozycji Sparty, która była jednak ograniczona poprzez wsparcie finansowe ze strony Persji i silną pozycję Aten. Natomiast na Istmie musiały w większości zaakceptować warunki przedstawione przez Filipa II.

Różnice pomiędzy przypadkami Koine Eirene

Różnice pomiędzy poszczególnymi przypadkami, w których próbowano zastosować koine eirene były związane nie tylko z konfliktami je poprzedzającymi.

W kilku podobnych momentach stosowano różne formuły w traktatach. Jest to widoczne chociażby w próbie zaprowadzenia pokoju w 392 roku i późniejszym traktacie z 386 roku. Spartanie w pierwszym przypadku próbowali utrzymać pełną kontrolę nad Grecją. Jednak po kilku latach zmienili zdanie i oddali Atenom kilka wysp. Dali im możliwość odzyskania panowania na morzu. Natomiast w kompletnie odmiennych przypadkach pokoju Nikiasza i negocjacji z 371 roku próbowano zastosować te same warunki z autonomią Greków na czele. Nie zważano na zmiany, jakie zaszły w układzie sił na przestrzeni tych lat. Dopiero z traktacie powołującym Związek Koryncki wzmianka o autonomii pojawiła się ponownie.

Koine eirene początkowo nie miało wpływu na ustroje państw będących jego sygnatariuszami. Dopiero negocjacje z 375 zaakcentowały tą sprawę i doprowadziły do wybuchu wojen domowych, chociażby w Megarze. Negatywne skutki wojen domowych na państwa został dostrzeżony przez Macedończyków i dlatego zakazali oni ingerowania w sprawy wewnętrzne poszczególnych poleis9.

Zachowali się w tym przypadku odmiennie od Sparty, która próbowała wykorzystać pokój do zdobycia wpływu na politykę wewnętrzną. Wykorzystywali do tego nakaz zezwolenia na powrót wygnańców do poleis.

Koine eirene nie obejmowało państw niegreckich. Wskazuje to na uznanie innych państw, które brały udział w wojnie za nieistotne. Brakuje informacji o uczestnictwie ludów tubylczych w Kongresie w Gelai10. Również w negocjacjach, jakie prowadzono w latach siedemdziesiątych i sześćdziesiątych brakuje informacji o uczestnictwie państw niegreckich. Mimo dużego znaczenia reprezentanci trackich monarchii nie pojawiali się w nich ani razu.

Spośród wielu traktatów ogólni greckich, które zawarto w okresie klasycznym jedynie kilka z nich przybrało formę Koine Eirene. Za pierwszy z nich należy uznać Pokój Nikiasza. Zastosowano w nim kilka metod, które w późniejszym czasie były standardem w pokojach powszechnych. Było to przede wszystkim istnienie hegemonów oraz rozciągnięcie jego znaczenia na wszystkie państwa greckie. Ponadto wprowadzono sankcje wobec państw, które nie przestrzegały go a Ateny i Sparta zawarły w tym celu sojusz. Kolejnym przypadkiem był pokój Królewski, w którym był już tylko jeden hegemon oraz Persja, jako patron pokoju.

Pozostałe warunki pozostały podobne do wcześniejszych z jedną ważną zmianą, jaką było nadanie państwom greckim autonomii. Pojawienie się tej klauzuli zmieniało charakter pokoju. Włączało wszystkie poleis do traktatu i dawało każdemu z nich podmiotowość11. Traktaty zawierane w latach siedemdziesiątych należy również uznać, jako Koine Eirene, gdyż powtarzały warunki z poprzedniego pokoju. Również pokój z 365 był próbą jego wprowadzenia. Była ona jednak zakończona fiaskiem z powodu dążenia Teb do narzucenia zbyt srogich warunków Sparcie i Atenom.

Następnym traktatem, który najprawdopodobniej był Koine Eirene był pokój z 362. Wskazuje na to jego zasięg, dążenie do rozbrojenia państw oraz brak konfliktów o charakterze ogólnogreckim przez najbliższe kilka lat.

Ostatnim przypadkiem pokoju powszechnego był Związek Koryncki. Ustanowienie hegemona zostało tam uzupełnione o warunki dotyczące wystawiania armii przez członków i zakaz ingerencji w sprawy wewnętrzne. Nie wykluczało to jednak utrzymywania przez Macedonię garnizonów w miastach greckich. Dzięki niemu udało się wprowadzić hegemonię Macedonii i spokój od wojen na terenie Grecji na najbliższe kilkanaście lat z wyjątkiem wojny zakończonej zburzeniem Teb w 335 roku12.

Kongres w Gelei doprowadził do zawarcia traktatu mającego pewne cechy Koine Eirene. Była to powszechność oraz autonomia dla polis greckich. Brakowało sankcji za złamanie warunków traktatu. Fiaskiem zakończyła się próba wprowadzenia Koine Eirene w roku 392. Pokój Filokratesa miał ograniczony zasięg i z tego powodu nie można go uznać za Koine Eirene.

Pokoje powszechne były często dobrowolne. Szczególnie traktaty z lat 70 na to wskazują.13 Pokój królewski i związek koryncki był wyjątkami od tej reguły. Dobrowolność była spowodowana autonomią polis oraz zmiennymi warunkami koine eirene. Często wykluczały one poszczególne państwa.

Pokój powszechny w Grecji okresu klasycznego zmieniał się w każdym przypadku, gdy go stosowano14. Dzięki temu rozszerzał on zakres swojego oddziaływania. Pojawiały się innowacje, z których część, jak autonomia polis okazała się niewiele znaczącym hasłem. Natomiast inne, jak jeden hegemon lub zakaz ingerencji w sprawy wewnętrzne pozostał w traktacie dotyczącym ustanowienia Związku Korynckiego.

Nie można uznawać koine eirene za pierwowzory późniejszych prób definitywnego zakończenia wojen15. Ich podstawy oraz metody za pomocą, których chciano osiągnąć stawiane cele były odmienne. koine eirene nie maiło uzasadnienia boskiego. Ponadto problem autonomii poszczególnych polis miał kluczowe znaczenie w pokoju powszechnym.

1J. Buckler, Philip II, The Greeks, and The King 346-336 B.C., ICS XIX 1994, s. 119-121.

2 V. D. Hanson, Makers of Ancient Strategy: From the Persian Wars to the Fall of Rome, Oxford 2010, s. 71.

3 B. Bravo, M. Węcławski, E. Wipszycka, A. Wolicki, op. cit., s. 290-291.

4D. J. Mosley, Diplomacy and Disunion in Ancient Greece, Phoenix XXV, 1971, s.327; D. Brodka, J. Janik, S. Sprawski,Freedom and its limits in the Ancient World: proceedings of a colloquium held at the Jagiellonian University, Kraków September 2003, Kraków 2003, s. 17; L. Canfora, Una riflessione sulla Koine Eirene e la prolusione di Andarlo Momigliano, QS XXXII, 1990, s. 34-36.

5Xen., op. cit., V 2 19.

6M. H. Hansen, A Typology of Dependent Poleis [w:] Yet More Studies in the Ancient Greek Polis, Stuttgart 1997, s. 30-31.

7D. Kagan, Corinthian Diplomacy after the Peace of Nicias, AJPh, LXXXI, 1960, s. 291-292.

8 M. Jehne, op. cit., s. 40-41, 105-07.

9IG II2 236.

10Th, IV 58-64.

11T. T. B. Ryder, Koine Eirene, London 1965, s. 1.

12 Arrian, V 9.

13 P. J. Rhodes, Historia Grecji: okres klasyczny 478-323 p.n.e., Kraków 2009, s. 231-32.

14 T. T. B. Ryder, op. cit., 119-121.

15 T. T. B. Ryder, op. cit., 118-119.

Więcej na temat Koine Eirene poniżej.

https://www.cambridge.org/core/journals/classical-review/article/abs/koine-eirene-t-t-b-ryder-koine-eirene-general-peace-and-local-independence-in-ancient-greece-pp-viii184-london-oxford-university-press-for-the-university-of-hull-1965-cloth-42s-net/58BD31EB4709143C23A8FC4C59AB0C74

Grecy filozofowie i retorowie wobec koine eirene

Szkoła ateńska Rafaela

W IV wieku również różni filozofowie zaczęli się interesować kwestią pokoju w Grecji. Dzięki ich rozważaniom teoretycznym mamy wgląd w debatę, jaka mogła się toczyć wokół koine eirene. Spośród tworzących ówcześnie autorów dzieł politycznych do dzisiaj przetrwały prace Arystotelesa, Platona i Isokratesa. Dwaj pierwsi to filozofowie, natomiast ostatni był retorem.

Platon

Najwcześniejszy spośród nich był Platon. Zaczął tworzyć dzieła polityczne w dość wczesnym okresie swojej działalności. Jego dzieła w początkowym okresie zdradzają duży wpływ Sokratesa na jego myśl. Dopiero z czasem zaczęła pojawił się jego samodzielny system ideowy. Wpływ na jego powstanie miały między innymi wyprawy które podejmował na Sycylię, do Egiptu i Wielkiej Grecji1.

Duży wpływ na jego poglądy miała klęska Aten w wojnie peloponeskiej i wojna domowa jaka miała miejsce zaraz po tym. Platon sprzyjał wtedy oligarchom. Jego poglądy polityczne zostały ostatecznie ustalone poprzez śmierć Sokratesa w 399 roku. Obwiniał o śmierć swojego mistrza ustrój demokratyczny jaki istniał w Atenach2.

Jego najważniejszymi dziełami politycznymi są Państwo, Polityk oraz Prawa. Pierwsza z tych prac powstała jeszcze przed wyprawą Platona na Sycylię. Koncentrował się w niej na ukazaniu modelu idealnego państwa. W drugiej pracy skupia się na ustaleniu czym jest polityka. Natomiast Prawa powstały pod koniec życia Platona. W analizie zostały wykorzystane również VII i VIII Listy Platona3.

Koine eirene Platon skupił się na kilku jego aspektach. Kluczowym była sytuacja na Sycylii. Platon ukazywał koine eirene z kilku punktów widzenia. Pierwszym spośród nich jest sytuacja polityczna na Sycylii. Namawiał do zakończenia walk pomiędzy poleis greckimi. Miało to doprowadzić do pokoju na Sycylii. Za jego utrzymania miała odpowiadać rada złożona z 35 członków. Miała by ona decydować o wojnie lub pokoju między poleis greckimi na Sycylii.

Platon uważał, że walki między nimi stwarzają zagrożenie podbicia ich przez Kartagińczyków lub miejscowe ludy. Było to dla niego niebezpieczniejsze od konfliktów pomiędzy poszczególnymi poleis czy też walka o właściwy ustrój w nich4

Drugą cechą koine eirene dla Platona była możliwość zakończenie za jej pomocą stasis. Według niego takie wojny były najgorsze z możliwych. Charakteryzowały się krwawymi starciami pomiędzy obywatelami tego samego poleis. W wypadku braku szans na zakończenie konfliktu pokojowo proponował wprowadzenie rozjemców. Mieli by oni doprowadzić do końca wojny i ustanowienia pokoju między walczącymi stronami5.

Platon uważał że koine eirene może zapobiec niszczeniu polis przez Greków. Proponował zakaz łupienia ziem innych miast, jako metody na kończenie wojen. Decyzje o zniszczeniu polis uznawał za zbrodnię. Również wydanie miasta za pomocą zdrady uważał Platona za zło, szczególnie jeśli prowadziło ono do zniszczenia polis6.

Wojny pomiędzy Grekami Platon uważał za złe i niepożądane. Zamiast nich namawiał do walki z barbarzyńcami. Skutkiem tego miało być poszerzenie zakresu Greckiej kultury i zlikwidowanie zagrożenia podbicia przez obce ludy. Nie wyjaśniał z kim miano prowadzić te wojny7.

Podbój mniejszego państwa przez większe według Platona mogło prowadzić do wprowadzenia lepszego ustroju w nim. Silniejsze polis mogło narzucić swoje prawa. Z powodu wewnętrznych konfliktów mogło nie być możliwe przeprowadzenie samodzielnej zmiany ustroju na lepszy8.

Isokrates

Isokrates w mowie De Pace utrzymuje że pokój w Grecji po bitwie pod Leuktrami miał być wieczny i sprawiedliwy. Uchodźcy mieli powrócić do swoich miast. Natomiast Ateny dzięki polityce imperialnej miały wzmocnić swoją pozycję i za jego pomocą odzyskać część terytoriów w Tracji9.

Arystoteles

Arystoteles do kwestii pokoju odnosi się w dziele Polityka. Uznawał, że celem państwa nie może być prowadzenie wojen. Powinna ona być tylko środkiem do osiągnięcia celów. W polis z takim ustrojem obywatelom się dobrze żyje. Ponadto państwa należy tworzyć tak, aby było jak najbardziej sprawiedliwe, a nie w celu prowadzenia wojen. A szkolenie wojskowe musi być związane z działalnością państwa10.

Również w Retoryce odnosił się do tematu pokoju. Uważał, że należy uważać przy zawieraniu pokojów z polis silnymi. Trzeba zabezpieczyć wtedy swoje bezpieczeństwo11. Ponadto rozejmy nie kończyły wojen. Odsuwały tylko rozwiązanie problemów na przyszłość. Negocjacje pokojowe miały większe znaczenie od zwycięstw na polu bitwy12.

1M. Schofield, Plato in His Time and Place, [w:] The Oxford Handbook of Plato, red. G. Fine, New York 2008, s. 44-47.

2D. Zygmuntowicz, Praktyka polityczna Od Państwa do Praw Platona, Toruń 2011, s. 288-298.

3D. Scott, The Republic, [w:] The Oxford Handbook of Plato, red. G. Fine, New York 2008, s. 360-364; C. Bobonich, Plato’s Politics, [w:] The Oxford Handbook of Plato, red. G. Fine, New York 2008, s. 327-333; J. Harward, The Seventh and Eighth Platonic Epistles, CQ XXII, 1928, s. 143–154.

4Platon, Listy, VII 350 -352; VIII 355-357.

5Platon, Polityk, 307 E – 308 B; Platon, Prawa, 629 A – E; D. Zygmuntowicz, Praktyka polityczna Od Państwa do Praw Platona, Toruń 2011, s. 307-309.

6Platon, Państwo ,471 B – E; 615 B.

7Platon, Państwo,470 B – 471 A.

8Platon, Prawa ,838 A – B.

9D. Gillis, The structure of arguments in Isocrates De pace, Philologus CXIV, 1970, 199-204.

10Arist, Pol, 1324a-25a, 1330a-1331b.

11Arist., Rh II 1360a.

12Arist., Rh. III1411b.

Więcej na temat filozofii politycznej Platona poniżej.

https://www.ibuk.pl/fiszka/9276/praktyka-polityczna-od-panstwa-do-praw-platona.html

« Older posts

© 2022 Jaskinia Historii

Theme by Anders NorenUp ↑