Autor: admin (Page 8 of 32)

Pokój z 375 roku.

W 375 roku król perski wysłał posłów do państw greckich w celu namówienia ich do zakończenia wojen¹. Trwała ówcześnie wojna zapoczątkowana wyprowadzeniem garnizonu spartańskiego z Kadmei. Konflikt ten utrudniał pozyskiwanie najemników przez Persję. W obliczu tego Artakserkses zaproponował danie autonomii wszystkim polis i usunięcie z nich obcych garnizonów. Większość państw greckich zgodziła się na te warunki. Jesienią 375 roku pokój został podpisany². Jedynie Teby były przeciwne gdyż obawiały się, że skutkiem tego Związek Beocki zostanie rozwiązany z powodu autonomii poleis. Mimo to podpisały go. Dopiero wypędzenie Platejczyków doprowadziło do wznowienia wojny³. Bezpośrednim skutkiem traktatu był wybuch stastis w niektórych z miast Peloponez⁴.

Traktat z 375 roku był próbą zaprowadzenia przez Persję Koine Eirene. Persja wysunęła jego propozycję i próbowała ją przeforsować. Nie widać śladu próbie negocjacji warunków z Grekami. Ponadto brakuje w nim kar za złamanie lub nie przystąpienie do niego. Wskazuje na to brak reakcji na decyzję tebańską. Możliwe że było to związane z ich przynależnością do II Związku Morskiego, który nie pozostawał w sprzeczności z warunkami traktatu⁵. Pokój był wyjątkowo korzystny dla Aten, gdyż uznawał ich za równych Sparcie. Postępowanie Beocji wobec traktatu ukazywało ich dążenie do rozbicia powstającego podziału Grecji na strefy wpływów Aten i Sparty⁶. Nie wiadomo czy objął on Tesalię i resztę północnej Grecji⁷.

Pierwszy pokój z 371 roku.

Następna próba zakończenia wojen w świecie greckim raz na zawsze miała miejsce w 371 roku. W tym celu zebrał się w Sparcie kongres pokojowy. Największe potęgi greckie były reprezentowane przez swoich czołowych polityków. Powszechne wśród nich było dążenie do zakończenie wyniszczających Helladę wojen. Po negocjacjach Spartanie ogłosili tekst traktatu. Jako gwarant wyznaczona została ponownie Persja. Pozostałe warunki miały być podobne do poprzednich traktatów z jedną znaczącą różnicą. Otóż Ateny podpisały traktat tylko w swoim imieniu, natomiast Sparta sygnowała go również za swoich sojuszników. Nastąpiło uznanie stref wpływów obu mocarstw i Spartanie uznali istnienie Drugiego Związku Morskiego. Nakazano również rozpuszczenie armii i flot państw greckich. Spartanie mieli wycofać garnizony z miast swoich sojuszników. Ateny natomiast miały otrzymać Amfipolis. Teby miały zostać zepchnięte do drugiego szeregu poprzez ponowne nie uznanie istnienia Związku Beockiego⁸. Wprowadzono w tym celu zapisy dotyczące autonomii poleis. Wysłano z Aten specjalne poselstwo, które miało skłonić Teby do podpisania traktatu. Jednak skończyło się ono niepowodzeniem. W następstwie tego armia Spartańska wkroczyła do Beocji. Jej interwencja skończyła się bitwą pod Leuktrami⁹. W tej sytuacji pokój powszechny stracił jakiekolwiek znaczenie, gdyż jeden z hegemonów nie mógł już dłużej wypełniać swojej roli.

Pokój z 371 miał za zadanie powstrzymać rozwój Teb i był wymierzony przeciwko nim. Obu potęgom greckim udało się przekonać Persję do poparcia ich racji. Było to tym łatwiejsze z powodu konieczności pozyskania przez nią najemników na wojnę z Egiptem¹⁰. Nie znaleziono zapisów, które mówiłyby o warunkach dotyczących szczegółowych spraw. Próba wcielenia postanowień traktatu okazała się niepowodzeniem i nie doprowadziła do zakończenia lub też wstrzymania wojen. Podzielenie hegemonii między dwa państwa było próbą powrotu do sytuacji z V wieku. Obie potęgi próbowały wykorzystać pokój do swoich celów¹¹. Nie uwzględniało to jednak zmian, jakie zaszły w tym czasie w Helladzie.

Drugi pokój z 371 roku.

Zaraz po bitwie pod Leuktrami Ateńczycy zwołali następny kongres. Chcieli wprowadzić nowy pokój powszechny, w którym byli by hegemonem. Pozostałe warunki byłe podobne do pokoju zawartego kilka miesięcy wcześniej. W uzgadnianiu jego warunków nie brała udziału Persja. Mogły do traktatu przystępować państwa dobrowolnie, jednak te które odmówiły były od razu traktowane jako łamiące jego postanowienia. Jednak niewiele polis przyłączyło się do niego¹².

Pokój ten był również wymierzony w Teby i miał utrzymać istniejący status quo. Była to przyczyna, dla których ten pokój nie doszedł do skutku. Również inne polis dążyły do wojny i wzmocnienia swojej pozycji. Ateńczycy próbowali wykorzystać traktat do rozbicia symmachii spartańskiej i wciągnięcia niektórych jej członków do Związku Morskiego. Nie zostały zaakceptowane jednak jako hegemon w Grecji. W związku z tym traktat ten nie doszedł do skutku¹³.

1Diod, XV 38; natomiast Xen., op. cit., VI 2 1 twierdzi, że z inicjatywą zawarcia pokoju wyszli Ateńczycy obawiający się zagrożenia ze strony Beocji, która miała przygotowywać się do stworzenia floty oraz działania korsarskie spartańskiego garnizonu na Eginie. Jest to jednak wątpliwa argumentacja gdyż Beocja była wtedy zaangażowana w obronę swego terytorium i nie miała środków do stworzenia własnej floty. Wystawiła ją dopiero dzięki pomocy Perskiej po bitwie pod Leuktrami.

2Ibidem, VI 2 1-2; Diod. XV 38; Dokładna data zawarcia traktatu jest dyskusyjna. Część autorów wskazuje na jesień 375 jako właściwą K. J. Beloch, Griechische Gesichichte, III², Berlin 1922, s. 156; G. L. Cawkwell, Notes on the Peace of 375/4, Historia XII, 1963, s. 88-91;T. T. B. Ryder, op. cit., s. 58; J. Buckler, Dating the peace of 375/4 D.C. GRBS XII, 1971, s. 360-361. Inni natomiast optują za wiosną 374 roku jak R. Sealey „IG” II2. 1609 and the Transformation of the Second Athenian Sea-League, Phoenix XI, 1957, s. 102. Albo za latem 374 roku: A. G. Ross, The Peace of Sparta of 374 B.C., Mnemosyne II, 1949, s. 266-67; V. J. Gray,The Years 375 to 371 BC: A Case Study in the Reliability of Diodorus Siculus and Xenophon, CQ XXX, 1980, s. 314-15.

3Diod. XV 38; T. T. B. Ryder, op. cit., s. 61-62; G. .L. Cawkwell, Agesilaus and Sparta, CQ XXVI, 1976, s. 73.

4Diod. XV 40.

5W. Lengauer, op. cit., s. 204.

6A. G. Ross, op. cit., s. 278-80; T. T. B. Ryder, op. cit., 125; M. Jehne, op. cit. s. 60-64; G. L. Cawkwell, Notes on the Peace of 375/4, Historia XII, 1963, s. 91-93; G. .L. Cawkwell, The Foundation of the Second Athenian Confederacy, CQ XXIII, 1973, s. 52; J. Buckler, Aegean Greece in the Fourth Century B.C., Leiden 2003, s. 260-61.

7H. D. Westlake, Thessaly in the fourth century, London 1935, s. 186-187.

8Xen., op. cit., VI 3 18-19; Diod. XV 50; H. W. Parke, op.cit., s. 75;T. T. B. Ryder, Athenian Foreign Policy and the Peace-Conference at Sparta in 371 B.C., CQ XIII, 1963, s. 239; T. T. B. Ryder, Koine Eirene, London 1965, s. 66-67, 128-130; R. Seager, The king’s peace and the balance of power in Greece, 386-362 B.C., Athenaeum LII, 1971, s. 50-51; G. L. Cawkwell, Epaminondas and Thebes, CQ XXII, 1972, s. 258; Wycofanie wojsk z miast miało być innicjatywą ateńską, za M. Jehne, op. cit., s. 65-68.

9Xen., op. cit., VI 4; Diod. XV 55; według M. H. Hansena op. cit., s. 131-133 Teby miały być objęte pokojem z powodu bycia członkiem II Związku Morskiego. Jednak twierdzenie takie pomija fakt, że zaraz po podpisaniu go miała miejsce inwazja spartańska na Beocję i bitwa pod Leuktrami.

10T. T. B. Ryder op. cit., 64-65; M. Sordi, La pace di Atene del 371/0, RFIC LXXIX, 1971, s. 55-57; J. Buckler, op. cit., s. 282-83.

11T. T. B. Ryder, op. cit., s.68-69.

12Xen., op. cit. VI 5 1; E. Badin, The Ghost of Empire [w:] red. W. Eder, Die Athenische Demokratie im 4. Jahrhundert v. Chr., Stutgart 1995, s. 93-94; M. Jehne, op. cit., s. 76-78.

13T. T. B. Ryder, op. cit., s. 71-74

---

Negocjacje

Następna próba wprowadzenia Koine Eirene nastąpiła w czasie wojny korynckiej. Konflikt ten był skutkiem hegemonii spartańskiej i próby odciągnięcia Spartan z Azji Mniejszej przez Persję¹. Spartanie pierwszy raz spróbowali zakończyć wojnę w 392, ich celem było zagwarantowanie sobie pomocy ze strony Persji w celu utrzymania hegemoni na terenie Grecji lądowej. Aby to osiągnąć byli gotowi wycofać się z Azji Mniejszej i oddać tamtejsze miasta greckie Persji. Jednak z powodu braku chęci ze strony innych państw greckich i niewystarczających kompetencji ze strony satrapy perskiego Tiribazosa skończyło się to niepowodzeniem. Nie wiadomo, czy imperium Achamenidzkie miało formalny sojusz, z państwami greckimi, który ograniczał możliwość działań satrapy². Persja chciała zakończyć konflikt na swoich warunkach. Sparta nie próbowała kontynuować wtedy negocjacji pokojowych z innymi państwami greckimi zwołując konferencję pokojową. W jej trakcie próbowali zapewnić sobie hegemonię w Grecji i tym samym wzmocnić się wobec Persji³.

Dopiero w 386 roku Sparcie i imperium Achamenidzkimeu udało się doprowadzić do konferencji pokojowej, na której ogłoszono warunki pokoju. Najważniejszym było zmuszenie Aten do akceptacji propozycji. Dokonano tego blokując Hellespont, którym ateńczycy sprowadzali zboże znad Morza Czarnego⁴. Były one państwem decydującym o szansach koalicji na prowadzenie wojny. Zebrała się ona w Sardes⁵. Było to poparte wcześniejszymi wspólnymi działaniami Sparty i Persji mającymi za zadanie zmusić Ateny do zmiany stanowiska na bardziej pokojowe. Kluczową rolę w ustaleniu warunków pokoju miała Persja, która przedstawiła innym państwom jego warunki⁶.

Warunki

Podstawowym było danie autonomii wszystkim polis w Grecji kontynentalnej oraz na Morzu Egejskim, oprócz trzech wysp, które miały przypaść Atenom. Ponadto państwa greckie w Azji miały przypaść Persji. Każdy, kto nie zastosuje się do warunków, miał stać się automatycznie wrogiem Persji. W związku z treścią pokoju pojawiły się wątpliwości, co do jego interpretacji zgłaszane przez Teby, które chciały reprezentować całą Beocję. Jednak Sparta była temu przeciwna⁷. Na skutek tego Teby nie podpisały traktatu, a Sparta wysłała przeciwko nim armię. Podobnie było z Argos i Koryntem, które nie chciały zgodzić się na wycofanie Argejczyków z Koryntu i rozdzielenie państw. Jednak w obu przypadkach starczyła sama groźba interwencji zbrojnej, aby zmusić poleis do podporządkowania się warunkom traktatu. Przez najbliższych kilka lat Sparta interpretowała dość luźno autonomię grecką zawartą w traktacie⁸.

Pokój Antalikdesa był w wielu wymiarach przełomowy dla koncepcji Koine Eirene. Był narzuceniem innym państwom warunków pokoju. Persja i Sparta bez porozumienia z innymi stronami traktatu ustaliły, jakie mają być jego warunki⁹. Jedynym ustępstwem wobec innych sygnatariuszy było oddanie Atenom trzech wysp. Były to kleruchie ateńskie, które jednak posiadały atrybuty polis. Mimo tego pozwolono Atenom na złamanie zasady autonomii poleis i zatrzymanie ich¹⁰. Był to umiarkowany sukces Aten, których dążenia do odbudowy imperium zostały wtedy zatrzymane na prawie dziesięć lat¹¹.

Persja, mimo ogłoszenia się gwarantem postanowień traktatu, nie próbowała jego warunków wcielić w życie. Scedowała to zadanie na Spartę, która wykorzystywała zapisy traktatu do swoich celów. Persji zależało tylko na posiadaniu miast azjatyckich oraz możliwości pozyskiwania najemników. Zapisanie autonomii państw greckich było kluczowym warunkiem. Zapisano go jednak dość luźno. Dawało to każdej ze stron możliwość dowolnej jego interpretacji¹². Stawiał ten warunek na kluczowym miejscu. Szczególnie widoczne było to w przypadku poleis Beocji. Teby miały twierdzić, że państwa związkowe posiadały autonomię i nie można było mówić o ich zniewoleniu. Natomiast Sparta uznawała je za pozbawione autonomii co nie powinno mieć miejsca po wejściu w życie Pokoju Królewskiego¹³.

Traktat nie odnosił się do szczegółowych problemów, jakie dotykały poszczególne państwa. Na skutek tego wiele konfliktów zostało chwilowo wstrzymanych i oddanych Sparcie do rozstrzygnięcia. Dzięki temu mogła ona je rozwiązywać, nie wszczynając wojny z wieloma państwami. Sparta wykorzystywała go do odbudowy swojej hegemoni, o czym świadczy zmuszenie Mantinei do diokmizji i rozwiązanie Związku Chalkidyckiego. Ponadto zmuszali państwa do zmiany ustroju na oligarchiczny jak w przypadku Filus, Mantinei i Teb. Wprowadzili ponadto wojsko do niektórych miast. Najbardziej skrajnym przypadkiem jakim było zainstalowanie garnizonu w tebańskiej Kadmei¹⁴. Należy uznać ten traktat za Koine Eirene, gdyż wprowadzał on zarazem pokój, jaki i ustanawiał sojusz między państwami dotychczas sobie wrogimi. Ustanawiał również Persję, jako hegemona, który miał być gwarantem wejścia jego warunków w życie. Ponadto stawiał sprawę autonomii poleis na najważniejszym miejscu.

1J.G. DeVoto, Agesilaus, Antalcidas, and the Failed Peace of 392/91 B.C., CPh LXXXI, 1986. s.201-202; D. Berkey, Why Fortifications Endure [w:] Makers of Ancient Strategy, from the Persian Wars to the Fall of Rome, Oxford 2008, s. 71; P. J. Rhodes, Making and breaking treaties in the Greek world [w:] War and Peace in the Ancient and Medieval History, New York 2008, s. 17-19; M. Jehne, Koine eirene: Untersuchungen zu den Befriedungs- und Stabilisierungsbe-mühungen in der griechischen Poliswelt des 4. Jahrhunderts v. Chr.w, Stuttgart 1994, s. 37-40.

2Xen. Hell, IV 8 12-15; T. T. B. Ryder, op. cit. 28-31.

3E. M. Harris, The Authenticity of Andokides’ De Pace. A Subversive Essay, [w:] Polis & Politics, Copenhagen 2000, s. 499-501; R. E. Smith, The Opposition to Agesilaus’ Foreign Policy 394-371 B.C. Historia II, 1954, s. 277-78.

4C. H. Hamilton, Sparta’s Bitter Wictories, London 1979, s. . 254-55; Ateny importowały znaczne ilości zboża z tego kierunku; P. Garnsey, Grain for Athens, [w:] P.A. Cartledge, F.D. Harvey, Crux, London, 1985, s. 73-74

5 Był to pierwszy z dwóch kongresów związanych z tym pokojem. Drugi na którym polis podpisywały się pod pokojem miał miejsce w Sparcie w tym samum roku; P. J. Rhodes, Historia Grecji: okres klasyczny 478-323 p.n.e., Kraków 2009, s. 229-30

6Xen., op. cit., V 1 28-30; Diod. XIV 110; Justin VI 6; J. Buckler, Aegean Greece in the Fourth Century B.C., Leiden 2003, s. 169-170.

7Xen. op. cit., V 1 31-34; Diod. XV 5; H. M. Hack, Thebes and the Spartan Hegemony, 386-382 B.B., AJPh XCIX, 1978, s. 217-218; J. Buckler, op. cit., s. 177-178; A. G. Kenn, op. cit., s.114-115.

8H. W. Parke, The Development of the Second Spartan Empire (405-371 B.C.), JHS L, 1930, s.70-71; G. L. Cawkwell, The Foundation of the Second Athenian Confederacy, CQ XXIII, 1973, s. 52-53; G.L. Cawkwell, The King’s Peace, CQ XXXI, 1981, s. 72-73; B. Bravo, M. Węcławski, E. Wipszycka, A. Wolicki, op. cit., s. 279; P. J. Rhodes, Making and breaking treaties in the Greek world [w:] War and Peace in the Ancient and Medieval History, New York 2008, s. 21-22; W. Biernacki, Wojna beocka, Zabrze 2012, s. 10-17.

9W. Lengauer, Starożytna Grecja okresu archaicznego i klasycznego, Warszawa 1999, s. 201; M. Sordi, Storia politica del mondo Greco, Milano 1982, s. 150-51.

10M. H. Hansen, A Typology of Dependent Poleis [w:] Yet More Studies in the Ancient Greek Polis, Stuttgart 1997, s. 36.

11R. Seager, Thrasybulus, Conon and Athenian Imperialism, 396-386 B. C., JHS LXXXIII, 1967, s. 115.

12T. T. B. Ryder, op. cit., s. 35; K. Schmidt, The Peace of Antalcidas and the Idea of the koine eirene. A Panhellenic Peace Movement, RIDA 46, 1999, 90-93; M. Jehne, op. cit., s. 48-49.

13Według A. G. Kenn, op. cit., s. 116-117 Teby nie wiedziały, że poleis Beocji nie mają autonomii w rozumieniu spartańskim a informacje o tym są tylko bezpodstawnym oskarżeniem Ksenofonta. M. H. Hansen, Were the Boiotian Poleis Deprived of Their Autonomia During the First and Second Boiotian Federations? [w:] More studies in the Ancient Greece polis, Stuttgart 1999, s. 128-131 twierdzi natomiast, że tebańczycy musieli wiedzieć o tym i próbowały podpisać pokój bez tej klauzuli a Ksenofont nie miał powodów, aby oskarżać Teby o chęć oszukania Sparty i Persji.

14Xen., op. cit., V 2 1-3, 29-30, 3 24-26; Diod. XV 5, 12, 19-20, 23; H. W. Parke, The Development of the Second Spartan Empire (405-371 B. C.), JHS L, 1930, s, 71-72; T. T. B. Ryder, op. cit., s. 42-45; R. Seager, The king’s peace and the balance of power in Greece, 386-362 B.C., Athenaeum LII, 1971, 41-43; D. G. Rice, Agesilaus, Agesipolis and Spartan Politics 386-379 B.C., Historia XXIII, 1973, s. 168-9; G. L. Cawkwell, Agesilaus and Sparta, CQ XXVI, 1976, s. 76-77; Według Isoc., XIV 27-29; Sparta i Teby były wtedy w sojuszu. Jest to jednak wątpliwe gdyż wszyscy inni autorzy twierdzą że zajmując Kadmeję złamała Sparta pokój królewski; J. Buckler, The alleged Theban-Spartan alliance of 386 B.C., Eranos LXXVIII, 1980, s. 79-185.

---

Negocjacje

Kolejnym znaczącym krokiem w ewolucji Koine Eirene był pokój Nikiasza zawarty w 421 między Spartą a Atenami. Kończył on pierwszy okres wojny peloponeskiej zwany archidamijskim. Obie strony były wtedy chwilowo wyczerpane konfliktem i nie widziały szans na swoje ostateczne zwycięstwo. Dla tego były zainteresowane zawarciem pokoju.

Poprzedził go roczny rozejm między oboma państwami, w czasie, którego prowadzono negocjacje pokojowe¹. Po zakończeniu rozejmu Ateńczycy spróbowali przechylić losy wojny na swoją korzyść. Skończyło się to śmiercią głównych zwolenników dalszego prowadzenia wojny po obu stronach. Dzięki temu do głosu doszli politycy, którzy dążyli do zakończenia konfliktu².

Negocjacje były prowadzone najprawdopodobniej w Delfach. Wskazuje na to umiejscowienie ich na początku tekstu traktatu. Zajmowały one również ważne miejsce w umowie rozejmowej³. Rozmowy trwały dość długo i zakończyły się dopiero po groźbie Sparty, że założy ona bazy w Attyce w celu jej całorocznej okupacji.

Warunki traktatów

Traktat pokojowy był dość szczegółowy i został zawarty na pięćdziesiąt lat. Obie strony uzgodniły, które miasta miały zostać oddane drugiej stronie oraz jakie będą zasady zwrotu jeńców. Kopie traktatu miały zostać złożone w Olimpii, Delfach, na Istmie Korynckim, w Atenach i w Sparcie⁴. Każda ze stron wysłała po siedemnaście osób do podpisania go. Wśród nich byli obaj królowie spartańscy, natomiast stronę ateńską reprezentowało wielu spośród czołowych polityków. Traktat miał być ratyfikowany przez sojuszników Sparty. Państwa Ateńskiej Arche były reprezentowane przez Ateny⁵.

Traktat Nikiasza ten nie wystarczył do zapewnienia pokoju w Helladzie. Głównym powodem była niechęć sojuszników Sparty do wypełnienia jego warunków. Zaczęli oni tworzyć koalicję wymierzoną przeciwko obu mocarstwom greckim. Wobec tego Sparta zwróciła się do Aten z propozycją zawarcia sojuszu. Oba państwa zgodziły się na nie wszczynanie wojny bez zgody drugiego. W przypadku ataku na któreś z państw, drugie miało udzielić mu pomocy. Ponadto w przypadku buntu helotów Ateny zobowiązywały się wesprzeć Spartan. Sojusz miał obowiązywać przez pięćdziesiąt lat i być odnawiany co roku. Jego kopie złożono w Atenach i Sparcie, a podpisały go te same osoby, co poprzedni traktat⁶.

Układy o pokoju i o sojuszu między Atenami a Spartą należy traktować łącznie. Ponieważ ich treść się uzupełnia i tworzy całość, która pozwala na wskazanie konkretnych cech Koine Eirene. Jest to rezygnacja z wojen między oboma państwami oraz próba ustalenia stref wpływów. Dzięki temu miały wygasnąć przyczyny konfliktów. Ponadto oba państwa próbowały narzucić swoją wolę reszcie Greków i zagrozić sankcjami na wypadek nie zastosowania się do jego warunków⁷.

Mimo niezapisanych wprost warunków o autonomii polis pojawiają się informacje o ograniczeniu ich stosowania w stosunku do państw należących do Arche. Wysłanie licznych delegacji do podpisania traktatów wskazuje na znaczną rolę, jaką im przypisywano. Obejmowały one swoim zasięgiem również całą Helladę. Na ich charakter wskazuje również złożenie jego kopii w Delfach oraz Istmie Korynckim.

Interpretacja

Jednak nie można Pokoju Nikiasza uznać za pełną formę Koine Eirene. Jest to związane z istnieniem dwóch państw hegemonicznych w Helladzie. Ponadto oba mocarstwa uważały, że traktaty nie mają formy nieograniczonej w czasie i mogą wygasnąć po kilku latach⁸. To ograniczenie nie występowało w późniejszych traktatach dotyczących Koine Eirene. Jego treść jest dość szczegółowa, co nie występuje w Koine Eirene. Również istnienie dwóch traktatów nie występowało w klasycznej formie pokoju powszechnego. Warunki traktatu były ustalane przez dwa państwa, a nie, jak w późniejszych przypadkach, przez ich koalicje na kongresach.

1Th. IV 117-119; Diod. XII 73.

2Th. V 16; R. P. Legon,The Peace of Nicias, JPR VI, 1969, s. 329.

3B. Bravo, M. Węcławski, E. Wipszycka, A. Wolicki, Historia Starożytnych Greków, tom II, Okres Klasyczny, Warszawa 2008, s. 189.

4Th. V 18; Diod. XII 74.

5Th. V 19; A. Andrews, D. M. Lewis, Note on the Peace of Nikias, JHS LXXVII, 1957, s. 180.

6Th. V 21-24; Diod, XII 74; D. Kagan, Corinthian Diplomacy after the Peace of Nicias, AJPh, LXXXI, 1960, s. 298-299; D. Kagan, Argive Politics and Policy after the Peace of Nicias, CPh LVII, 1962, s. 210; N. Geske, Nicias und das Volk von Athen im Archidamischen Krieg, Stuttgart 2005, s. 160.

7R. Seager, After the Peace of Nicias: Diplomacy and Policy 421-416 B.C., CQ XXVI, 1976, s. 252; 262-263; P. J. Rhodes, Making and breaking treaties in the Greek world [w:] War and Peace in the Ancient and Medieval History, New York 2008, s. 9-12; B. Bravo, M. Węcławski, E. Wipszycka, A. Wolicki, op. cit., s. 191-92.

8S. B. Pomeroy, S. M. Burnstein, W. Donald, J. T. Roberts, op. cit.,s. 375.

Walki na Sycylii

Pierwszą próbę wielostronnego zakończenia walk w czasie wojny peloponeskiej był Kongres w Gela w 424 roku. Polis greckie na Sycylii były zaangażowane w ten konflikt tylko pośrednio. Związane to było z działaniami Aten, które podsycały występujący od początku kolonizacji konflikt między Dorami a Jonami na tej wyspie¹.

Ateńskie zaangażowanie w sprawy sycylijskie było związane sojuszami, jakie zawarli z tamtejszymi państw². W tym okresie Ateńczycy nie rozważali podboju wyspy, a jedynie powstrzymanie dostaw zboża na Peloponez³. W wojnie na Sycylii, a szczególnie podczas walk o opanowanie Cieśniny Mesyńskiej sukcesy odnosili syrakuzańczycy.⁴ W następstwie tego wiele tamtejszych państw postanowiło zakończyć konflikt. Pierwszymi z nich była Gela i Kamaryna. Pierwsza z nich wspierała Ateny, natomiast druga był sojusznikiem Syrakuz.

Po podpisaniu traktatu przez te dwa państwa, do Gelai zaczęli napływać wysłannicy wielu państw sycylijskich⁵. Przez dłuższy czas toczyły się debaty nad formułą zakończenia walk oraz jej warunkami. Najważniejsze dla dyskusji wystąpienie wygłosił Hermokrates. Dowodził on, że Syrakuzy są zainteresowane jej skończeniem. Wskazywał, że prawdziwym zagrożeniem dla wolności państw sycylijskich są Ateny, które dążą do podboju Sycylii. Jest to dla nich naturalne i ma związek z ich imperializmem. Wobec tego powinno zapomnieć o animozjach między różnymi szczepami Greków. Sycylijczycy powinni się bronić przed tym i powstrzymać Ateńczyków przed realizacją tego celu. Dlatego należy zakończyć wojny między Grekami bez rozstrzygania win i przeciągania negocjacji. Następnie trzeba wyrzucić Ateńczyków z Sycylii i nie pozwalać im na ponowną interwencję⁶.

Kongres pokojowy

Grecy zgromadzeni na Kongresie postanowili przyjąć propozycję Hermokratesa. Zawarli traktat, w myśl, którego zakończono wszystkie wojny. Wszystkie państwa, które zawierały pokój utrzymały tereny posiadane przez nie. Jedynie Kamarina za drobną opłatą, dostała kawałek terytorium syrakuzańskiego. Sojusznicy ateńscy poinformowali strategów ateńskich o pokoju i odesłali ich do domu. Dowódcy wojsk ekspedycyjnych byli zadowoleni takim rozwojem sytuacji i bez problemów opuścili Sycylię. W Atenach jednak stanęli przed sądem za niezrealizowanie celów wyprawy⁷.

W tym traktacie widzimy pierwsze cechy charakterystyczne w przyszłości dla koine eirene. Jest to mianowicie zamrożenie sporów między sygnatariuszami przez zachowanie przez nich status quo. Wszystkie państwa utrzymały autonomię i nie stawały się zależne od innych, w jakikolwiek sposób. Ponadto wszyscy zgadzali się na zwalczanie każdej interwencji zewnętrznej w sprawy sycylijskie. Tym samym starały się utrzymać stan, jaki osiągnęły dzięki zawarciu pokoju.

Oprócz cech, wskazujących na charakter tego pokoju, jako koine eirene, występują tam znaczące różnice. Również brakuje informacji, o wprowadzeniu zakaz prowadzenia wojen między państwami Greków sycylijskich. Co skutkowało brakiem kar za złamanie warunków pokoju.

1G. Lach, Wyprawa sycylijska 415-413 p.n.e., Warszawa 2007, s. 9.

2Th. III 86; Diod. XII 54; B. Bosworth, Athens’ First Intervention in Sicily: Thucydides and the Sicilian Tradition, CQ XXXXII, 1992, s. 50.

3H. D. Westlake, Athenian Aims in Sicily, 427-424 B.C.: A Study in Thucydidean Motivation, Historia IX, 1960, s. 389-90.

4Th. IV 1.

5Ibidem. IV 58.

6Ibidem. IV 59-64.

7Ibidem, IV 65; R. Kulesza, op. cit., s. 119.

Więcej na temat ówczesnej sytuacji na Sycylii poniżej.

https://www.jstor.org/stable/j.ctvbj7grj

---

Wojna lelantyjska

Pierwszym poświadczonym w źródłach konfliktem między blokami państw była wojna lelantyjska. Miała ona miejsce w VII wieku i jej przyczyną był spór między Chalkis a Eretrią o ziemie uprawne leżące między nimi¹. Obie strony zebrały sojuszników, z których część bezpośrednio włączyła się do walki. Nie ma jednak zbyt wielu informacji o warunkach, na jakich się ten konflikt zakończył². Wobec tego niemożliwe jest ustalenie, czy zastosowano w nim Koine eirene. Podobnie było z innymi wojnami z epoki archaicznej, które przekraczały wymiar konfliktu między dwoma państwami.

Wojny z piątego wieku

Także w czasie wojen perskich nie wykorzystano koine eirene. Zawieszenie konfliktów między członkami związku helleńskiego było jednorazową akcją. Nie obejmowało również wszystkich państw greckich. Wskazują na to relacje między Atenami a Eginą, które zarówno przed, jak i po wojnach perskich miały taki sam charakter³.

Pierwsze znane przypadki zastosowania Koine Eirene było bezpośrednio związane z wytworzeniem się dwóch związków politycznych, Symmachii Spartańskiej oraz Arche Ateńskiej, które powstały w połowie V wieku⁴. Rywalizacja między Atenami i Spartą o hegemonię w Helladzie doprowadziła do wybuchu konfliktów pomiędzy nimi.

Organizacje te różniły się strukturami, oraz stopniem ingerencji państwa przewodzącego. Również miały one inne cele pierwotne. Symmachia miała zapewnić Sparcie i jej sojusznikom ochronę przed Atenami.⁵ Natomiast Arche wyewoluowało ze Związku Delijskiego, który miał za zadanie powstrzymywać Persję przed wkroczeniem na Morze Egejskiego. Po przekształceniu się w imperium ateńskie miała wspierać finansowo i materiałowo hegemona⁶. Oprócz Grecji kontynentalnej i Morza Egejskiego dużą rolę pojawienie się Koine Eirene miała Sycylia.

Pierwszy znany traktat kończący wojnę między blokami państw w Helladzie w piątym wieku miał miejsce w 446 roku⁷. Wygaszał on tzw. I wojnę peloponeską i jest znany, jako pokój trzydziestoletni. Nie można go traktować jako Koine Eirene. Wskazuje na to brak kilku kluczowych aspektów. Ateny, jak i Sparta, nie współpracowały w celu eliminacji przypadków jego łamania. Nie wskazano również kar za naruszenie jego postanowień. Brakuje ponadto informacji, czy traktat ten podpisały tylko Sparta i Ateny, czy też ktoś jeszcze. Był on ograniczony czasowo i nie obejmował swoim zasięgiem całej Grecji. Nie zawarto w nim zapisów dotyczących autonomii poleis. Był on tylko próbą ustalenia stref wpływów⁸.

Wojna Peloponeska

Konfliktem, który najbardziej przyczynił się do ukształtowania Koine Eirene była wojna peloponeska. Jej zasięg, obejmujący dużą część ziem zamieszkanych przez Greków zmuszał do stworzenia metody na zakończenie wojny na wszystkich terenach, na których była ona prowadzona. Było to związane z intensywnością działań i wpływem ich na gospodarkę i społeczeństwa państw greckich. Na skutek tego lokalne porozumienia nie dawały szans na zakończenie konfliktu⁹.

1Th, I 15. A. R. Burn, The So-Called „Trade Leagues” in Early Greek History and the Lelantine War, JHS XLIX, 1929, s. 31-34; D.W. Bradeen, The Leantine War and Pheidon of Argos, TAPhA LXXVIII, 1949 s. 240-241; O. Murray, Narodziny Grecji, Warszawa 2004, s. 106; S. B. Pomeroy, S. M. Burnstein, W. Donald, J. T. Roberts, Starożytna Grecja, Warszawa 2010, s. 178.

2A. R. Burn, op cit., s. 35-37; O. Murray, op. cit.,s. 107-8.

3Hdt. VII 145; J. A. O. Larsen, Federation for Peace in Ancient Greece, CPh XXXIX, 1944, s. 152; T. Figuera, Herodotus on the early hostilites between Aegina and Athens, AJPh CVI, 1985, s. 67-68; A. Tronsen, The Hellenic League of 480 B.C. – Fact or ideological fiction?, AC XXXIV, 1991, s. 104-105; O. Murray, op. cit., s. 377; G. Lach, Salamina-Plateje, Warszawa 2010, s.124.

4R. Kulesza, Wojna peloponeska, Warszawa 2006, s. 45.

5Dyskusja nad momentem powstania Symmachii Spartańskiej jest oparta o dwa odmienne stanowiska. Tradycyjnie uznawano, że jej początki miały miejsce w VI lub nawet VII wiekiem. Miało być to związane z zaprzestaniem wcielania nowych terenów do państwa spartańskiego po II wojnie mesyńskiej. Pogląd ten można zauważyć między innymi w pracach G. Busolt, Die Lakedamioner und ihre Bundesgenossen, Leipzig 1878; J. A. O. Larsen, Sparta and the Ionian Revolt: A study of Spartan Foregin Policy and the Genesis of the Pelopponesian League, CP XXVII, 1931; G.M.E. de Ste.Croix, The orgines of the Peloponnesian War, London 1972; P. Cartladge, The orgins and organization of the Pelopponesian League, [w:] M. Whitby, Sparta, London 2002, s. 223-229; J. A. Caprio, An Allied History of the Peloponnesian League: Elis, Tegea, and Mantinea, Ottawa2005, s. 4-5. Najnowsze badania wskazują na możliwość powstania jej dopiero w połowie V wieku w reakcji na powstanie Arche Ateńskiej. Stanowisko to widać w A. Wolicki, Symmachia Spartańska w VI-V w. p.n.e., Warszawa 2012, s. 237-241.

6W. K. Pritchett, The Transfer of the Delian Treasury, Historia XVIII, 1969, s. 20-21.

7Th. I 23; Diod. XII 7; N. O. Brown, Pindar, Sophocles and Thirty Years’ Peace, TPhA LXXXI, 1951, s. 2-3; A. Wolicki, op. cit., s. 232-3.

8A. J. Holladay, Sparta’s role in the First Peloponnesian War, JHS XCVII, 1977, s. 60-61; A. Wolicki, op. cit., s. 232-33.

9D. Musti, L’Economica in Grecia, Bari 1981, s. 105-106.

---

Dla tych co się zastanawiają jak wymawiać Eirene.

Koine Eirene było grecką nazwą na pokój powszechny. Była to jedna z pierwszych prób zakończenia wojen, nie między dwoma państwami. A pomiędzy znaczną ich grupą.

Podstawowym warunkiem do uznania pokoju za powszechny jest brak jego ograniczenia tylko do dwóch państw. Musiał on dotyczyć wielu polis. Drugim kluczowym warunkiem było zawarcie go w intencji zakończenia za jego pomocą wojen w danym regionie. Ponadto miał podawać warunki, pod jakimi poszczególne państwa zobowiązywały się do zakończenia walk oraz wprowadzały sankcje dla państw, które łamałyby jego postanowienia. Ich ustalenie musiało być poprzedzone rozmowami między państwami przystępującymi do niego. Polis będące jego sygnatariuszami najczęściej zatrzymywały tereny posiadane ówcześnie. Pokój był ponadto zaprzysiężony przez większość państw biorących udział w konflikcie. Kluczowym warunkiem Koine Eirene była również autonomia poleis.

---

Terminologia

Termin koine eirene użył po raz pierwszy Andokides¹. Jest on połączeniem słowa koine (κοινη) oznaczającego powszechny, oraz εἰρήνη, które było interpretowane jako stan pokoju będący odwrotnością wojny πόλεμος².

W czwartym wieku wyrażenie koine eirene pojawia się w źródłach siedem razy. Oprócz wspomnianego wyżej Andokidesa jest ono również u Aeschinesa, trzykrotnie w jednej z mów Demostenesa i dwukrotnie w jednej inskrypcji.³ O wiele częściej pojawia się ten termin u Diodora który korzystał z Efora przy pisaniu XV i XVI księgi.⁴ Natomiast ani razu nie posługują się nim Ksenofont oraz Isokrates. Mimo tego opisują oni warunki traktatów, które należy uznać za koine eirene.

Pojęcie autonomii

Najważniejszym terminem pojawiającym się w przypadku zawierania koine eirene była αὐτονόμους. Jej znaczenie było bardziej obszerne niż dzisiaj. Oznaczała możliwość samodzielnego podejmowania decyzji przez państwo. Pojęcie to było znane w Grecji od dawna. Szczególną rolę w zmianie jego rozumienia miał Pokój Królewski⁵. Uznanie polis za posiadające autonomię było spornym punktem. Szczególnie przypadki federacji państw (Związek Beocki, Związek Chalkidycki) był problematyczne. Polis przystępowały do nich z reguły dobrowolnie i zgadzały się wtedy na oddanie części ze swojej samodzielności organom wspólnym związku. Inne państwa jak Ateny często nie postrzegały tego problemu za istotny⁶.

1Andc. III 17.

2L. Santi Amantini, Terminologia degli accordi di pace nelle epigrafii e nelle fonti letterarie greche, [w:] Atti del II Seminario Internazionale sui Lessici Tecnici Greci e Latini, 1997, s. 213-231; A. Wolicki, Symachia Spartańska w VI i V w. p.n.e., Warszawa 2012, s. 246-250.

3Andc. III 17; Aeshin. III 254; Dem XVII 2 4 17; IG II² 236.

4Diod., XV 5 38 45 50 51 70 76 89 90 94, XVI 60, XVII 9, XX 46.

5T. T. B. Ryder, Koine Eirene, London 1965, s. 6; A. G. Kenn, Where the Boiotian Poleis Autonomai? [w:] More studies in the Ancient Greece polis, Stuttgart 1999, s. 123-124.

6A. G. Kenn, s. 116-117.

https://openlibrary.org/works/OL10362531W/Koine_eirene